Życiorysy polskich znanych twórców

Poeta, prozaik, dramatopisarz urodził się w Warszawie w 1922 r. i w niej spędził większą część życia. Studia polonistyczne rozpoczął na tajnym Uniwersytecie Warszawskim, kontynuował je po wojnie. Przeżył powstanie warszawskie i opisał je po upływie ćwierć wieku w Pamiętniku z powstania warszawskiego (1970 r.). Po upadku powstania został wywieziony na roboty do Niemiec. Po powrocie pracował dorywczo jako reporter, na poczcie, jako autor tekstów i piosenek dla dzieci. Debiutował dopiero w 1956 r. tomikiem Obroty rzeczy, który od razu przyniósł mu rozgłos. Kolejne tomiki to: Rachunek zachciankowy (1959), Mylne wzruszenia (1961), Było i było (1965), Odczepić się (1978), Oho (1989), tomy prozy: Donosy rzeczywistości (1973), Szumy, zlepy, ciągi (1976), Zawał (1977). Był współtwórcą eksperymentalnego Teatru na Tarczyńskiej (1955-1963), a swoje utwory dramatyczne opublikował w 1973 r. pt. Teatr Osobny.

W swej twórczości Białoszewski konsekwentnie wyraża zainteresowanie rzeczami, krajobrazami i sytuacjami z marginesów kultury oficjalnej. Ceni przedmioty zwykłe, codzienne, stare i kalekie - z nich czyni tematy swych wierszy. Lubi krajobrazy przedmieścia, jarmarku, peryferii wielkiego miasta. Na tym tle przedsta­wia bohatera, którego nie obchodzą sprawy polityczne ani społeczne, ceniącego prywatność i niezależność wobec jakichkolwiek układów. Pisze językiem potocz­nym, wykorzystuje jego niepoprawności, przejęzyczenia, śmieszności do swoistej zabawy słowem. Ze względu na szczególne zwrócenie uwagi na język Białoszew­ski został uznany za jednego z reprezentantów nurtu tzw. poezji lingwistycznej.

Urodzona w 1937 roku w Warszawie Hanna Krall jest dziennikarką, reporterką, absolwentką wydziału dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego. Pracowała w „Życiu Warszawy” oraz „Polityce”, w latach 1966-69 przebywała w ZSRR jako korespondentka. Między innymi jest autorką reportaży z ZSRR: „Na wschód od Arbatu” (1972), „Syberia, kraj możliwości” (1974, współautorami są Z. Szeliga i M. Iłowiecki); zbiorów: „Sześćodcieni bieli” (1978), „Hipnoza” (1989). Jednak najważniejszym i najgłośniejszym osiągnięciem literackim Hanny Krall jest niewątpliwie wydana w roku 1977 (pierwodruk miał miejsce rok wcześniej w „Odrze”) książka „Zdążyć przed Panem Bogiem “, stanowiąca zapis rozmowy, którą autorka przeprowadziła z Markiem Edelmanem, ostatnim żyjącym przywódcą powstania w żydowskim getcie warszawskim, obecnie wybitnym lekarzem kardiochirurgiem.

Zofia Nałkowska (1884-1954) powieściopisarka, autorka dramatów, publicystka tworzyła na przestrzeni trzech epok literackich: Młodej Polski, dwudziestolecia międzywojennego i w okresie literatury współczesnej. Debiutowała 1898 w roku na łamach „Przeglądu Tygodniowego” jako poetka. W 1906 r. powstała powieść Kobiety. Przeżyciem przełomowym w jej życiu była 1 wojna światowa. W okresie międzywojennym powstały Charaktery (1922), Romans Teresy Hennert (1923), Chaucas (1926), Niedobra miłość (1928), Granica (1935). Prowadziła również intensywną działalność społeczną, polityczną i organizacyjną. W 1920 r. brała udział w organizowaniu Związku Zawodowego Literatów Polskich, pracowała w Biurze Propagandy Zagranicznej przy Prezydium Rządu, a społecznie w Towarzystwie Opieki nad Więźniami. Jako wiceprezes Pen Clubu często wyjeżdżała na kongresy międzynarodowe. Podczas okupacji mieszkała w Warszawie i brała udział w konspiracyjnym życiu literackim. Po wyzwoleniu znalazła się w Krakowie i rozpoczęła działalność w Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich. Brała udział w posiedzeniu Krajowej Rady Narodowej. Była następnie posłem na sejm. W 1946 r. ukazały się Medaliony. Pozostawiła także obszerne dzienniki prowadzone od 1899 r. do śmierci.

Gustaw Herling - Grudziński urodził się w 1919 roku w Kielcach. Po maturze, od 1937 roku, studiuje polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim. W październiku 1939 r., a więc po wybuchu drugiej wojny światowej, zakłada Polską Ludową Akcję Niepodległościową (jedną z pierwszych organizacji konspiracyjnych). Próbując przedostać się na Zachód, wyjeżdża w poszukiwaniu kontaktów do Białegostoku i do Lwowa, a jeszcze później do Grodna. W czasie próby przedostania się na Litwę, w marcu 1940 roku, zostaje schwytany przez NKWD i skazany na pięć lat pobytu w sowieckich łagrach. Początkowo przebywa w więzieniach w Witebsku, Leningradzie i Wołogdzie, skąd zostaje przetransportowany do obozu w Jercewie. Po głodówce protestacyjnej w styczniu 1942 r. zostaje zwolniony z obozu i wcielony do armii generała Władysława Andersa, z którą opuszcza Związek Radziecki. Herling-Grudziński walczy w szeregach Drugiego Korpusu, między innymi pod Monte Cassino (krzyż Virtuti Militari).

W roku 1947 wraz z Jerzym Giedroyciem zakłada w Rzymie Instytut Literacki i wydaje miesięcznik „Kultura”. Mieszkając w Londynie (1947-1952), współpracuje z „Wiadomościami”, kierowanymi przez Mieczysława Grydzewskiego. W latach 1952-1955 pracuje w rozgłośni polskiej Radia Wolna Europa w Monachium. Od roku 1955 przenosi się na stałe do Neapolu.

Na twórczość Gustawa Herlinga-Grudzińskiego składają się między innymi: szkice literackie Żywi i umarli (1945 - debiut książkowy), Inny świat (1951 -wydanie angielskie, 1953 - wydanie polskie), kilkutomowy Dziennik pisany nocą (od roku 1973) oraz zbiór Wieża i inne opowiadania (1988 - pierwsza po wielu latach przerwy książka Grudzińskiego wydana oficjalnie w Polsce).

Tadeusz Borowski - ur. 12 XI r. w Żytomierzu na Ukrainie. Zmarł tragicznie (śmiercią samobójczą) 3 VII 1951 r. w Warszawie. W 1932 r. wraz z rodziną osiadł w Warszawie. Uzyskał maturę w r. 1940 na tajnym komplecie liceum im. T. Czackiego. Następnie studiował polonistykę na podziemnym Uniwersytecie Warszawskim, pracując równocześnie jako magazynier. Od 1941 r. uczestniczył w podziemnym życiu kulturalnym. Odczytywał m.in. swoje utwory na spotkaniach autorskich. W grudniu 1943 r. został aresztowany i ― poprzez więzienie na Pawiaku ― trafił do obozu w Oświęcimiu, skąd w 1944 r. został przetransportowany do Natzweiler - Daumergen, a później do Dachau - Allach, gdzie przebywał do wyzwolenia przez armię amerykańską (1 V 1945 r.). W 1946 r. powrócił do kraju. Ukończył studia, pracował m.in. w miesięczniku „Świat Młodych”, w 1947 r. został redaktorem miesięcznika „Nurt”. Był zastępcą szefa biura prasowego Światowego Kongresu Intelektualistów we Wrocławiu i redaktorem kongresowej gazety „W Obronie Pokoju”. W latach 1949-51 pracował w Polskim Biurze Informacji Prasowej w Berlinie. Jako poeta zadebiutował w 1942 r. cyklem Gdziekolwiek ziemia. W wierszach obozowych, wydanych w zbiorze Imiona Nurtu (Monachium, 1945), doszedł do głosu tragizm osobistej winy i wynikający stąd nakaz obrony człowieka.

Cykle opowiadań Pożegnanie z Marią i Kamienny świat (oba z 1948 r.) wywołały ostry spór o postawę autora, zarzucając mu cynizm i umyślną brutalizację obrazu życia obozowego. Twórca chciał jednak powiedzieć prawdę i nie upiększał swych doświadczeń. Z wielką pasją natomiast odsłaniał cały mechanizm zbrodni. Ukazywał ludzi spodlonych strachem, zapominających o swojej człowieczej godności z lęku przed torturami i śmiercią. W kilku opowiadaniach, napisanych pod koniec życia, próbował się też zajmować aktualną problematyką (m.in. Mała kronika wielkich spraw z 1951 r. i Czerwony maj z 1953 r.), za zbiór zaś Opowiadania z książek i gazet, wydany w 1949 r., otrzymał państwową nagrodę III stopnia.

Urodzony w Warszawie 21 lipca 1907 r. w rodzinie nauczycielskiej. Świadectwo maturalne uzyskał w 1926 r. w gimnazjum Michała Kreczmara i podjął studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim. Równocześnie w latach 1928-32 studiuje w Wyższej Szkole Dziennikarskiej. W 1931 r. odbywa praktykę konsularną w Paryżu. Po ukończeniu studiów w Warszawie kontynuuje naukę w Paryżu (1932–34 r.). Po powrocie do Polski rozpoczyna działalność dziennikarską. Okupację spędza w Warszawie, uczestniczy w pracach konspiracyjnego Stronnictwa Demokratycznego. Od stycznia 1940 r. należy do ZWZ-AK. Od sierpnia 42 r. pracuje w Wydziale Informacji Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK, a od stycznia 44 r. równocześnie kieruje działem dochodzeniowo - śledezym w Okręgowym Kierownictwie Walki Podziemnej miasta Warszawy. Uczestniczy w powstaniu warszawskim, zostaje odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami. 11 sierpnia 1945 r. zostaje aresztowany i osadzony w więzieniu mokotowskim, a następnie skazany na 10 lat za działalność w AK. W 1948 roku jego proces zostaje wznowiony, by w 1952 r. zakończyć się karą śmierci. W 1953 r. Sąd Najwyższy zmienia mu karę śmierci na dożywotnie więzienie, o czym Moczarski dowiaduje się dopiero 15 stycznia 1955 r. W tym czasie od 2 marca do 11 listopada 1949 r. przebywa w jednej celi więziennej z Jurgenem Stroopem. 21 kwietnia Sąd Najwyższy wznawia postępowanie w sprawie Moczarskiego, uchyla poprzedni wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia. 24 kwietnia Moczarski zostaje zwolniony, a 11 grudnia Sąd Wojewódzki w Warszawie wydaje wyrok uniewinniający. Po zwolnieniu Kazimierz Moczarski pracuje w SD, redaguje czasopismo „Kurier Polski”. W 1975 r. przechodzi na emeryturę, umiera 27 września 1975 r.

Urodzony 1911 w roku w Szetejniach na Litwie, absolwent wydziału prawa na wileńskim uniwersytecie im. Stefana Batorego, laureat literackiej nagrody Nobla w roku 1980, Czesław Miłosz był przez kilkadziesiąt lat skazany w Polsce na zapomnienie. Jego wierszy nie wolno było nigdzie drukować, jego nazwisko nie mogło być wymieniane w żadnym kontekście. Powodem była decyzja o emigracji, którą Miłosz, zajmujący się obok poezji służbą dyplomatyczną i będący radcą kulturalnym polskich placówek w Nowym Jorku i Paryżu, podjął 1950 w roku. Nie wrócił do kraju, przebywał we Francji (publikując w paryskiej „Kulturze”) oraz w Stanach Zjednoczonych, gdzie wykładał na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley. Dorobek literacki Miłosza jest ogromny i różnorodny. Składają się nań liczne tomy poezji, powieści, eseje oraz przekłady. Już same wiersze świadczą o niezwykłości i doniosłej roli, jaką Miłosz odegrał (i odgrywa) w kształtowaniu się naszej świadomości kulturowej oraz moralno - etycznej. Poezja Czesława Mi­łosza, oprócz funkcji czysto estetycznych, posiada także wymiar głębszy. Miłosz jest wielkim moralistą. Do najważniejszych jego dzieł można zaliczyć przede wszystkim kolejne tomy poezji, między innymi: Poemat o czasie zastygłym (1933), Ocalenie (1945), poemat Traktat moralny (1948), Światło dzienne (1953), Traktat poetycki (1957), Miasto bez imienia (1969), Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada (1980). Miłosz pisze również liczne eseje, z których najbardziej znanymi są: Zniewolony umysł (1953) i Ziemia Ulro (1977). Ważne są powieści Miłosza: Zdobycie władzy i Dolina Issy (obie z 1955). Nie sposób nie wspomnieć o bogatej i różnorodnej działalności Czesława Miłosza w dziedzinie przekładów i prac edytorskich. Między innymi przetłumaczył z hebrajskiego Księgę psalmów i Księgę Hioba, pisma Simone Weil, wiersze Zbigniewa Herberta na język angielski i Walta Whitmana na język polski.

Urodzony w Radomsku 1921 w roku Tadeusz Różewicz podczas okupacji pracował fizycznie, kończąc równocześnie tajny kurs szkoły podchorążych. W latach 1943-1944 walczył w partyzantce jako żołnierz Armii Krajowej. Po wojnie studiował historię sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim, od 1968 mieszka we Wrocławiu. Pierwsze swoje wiersze Tadeusz Różewicz zamieszczał już przed wojną w prasie młodzieżowej. W 1944 roku ukazał się w konspiracji zbiór jego poezji i opowiadań Echa leśne, natomiast w 1946 r. Różewicz wydaje zbiór satyr prozą i wierszem - W łyżce wody. Bardzo głośny jest jego pierwszy zbiór poezji, wydany w roku 1947, Niepokój. Kolejne tomiki poetyckie tego poety to między innymi: Czerwona rękawiczka (1948), Poemat otwarty (1956), Nic w płaszczu Prospera (1962). Tadeusz Różewicz jest również dramaturgiem. Do najbardziej znanych należą dramaty: Kartoteka i Nasza mała stabilizacja, realizujące założenia koncepcji teatru „ realistyczno - poetyckiego”. Na twórczość Tadeusza Różewicza ogromny wpływ ma fakt, że jako poeta urodzony w roku 1921 jest on jednym z Kolumbów. Określenie to zostało zaczerpnięte z tytułu książki Romana Bratnego Kolumbowie. Rocznik 20. Jej bohaterami są przedstawiciele pokolenia urodzonych na początku lat dwudziestych naszego wieku. Byli to pierwsi po wielu latach Polacy urodzeni i wychowani w niepodległym kraju. Wybuch drugiej wojny światowej spowodował, że pokolenie to stało się pokoleniem tragicznym.

Wkraczający dopiero w dojrzałość maturzyści i studenci zostali zmuszeni do rezygnacji z młodzieńczych marzeń i planów. Musieli wstąpić do wojska lub partyzantki i walczyć w obronie ojczyzny. Druga wojna światowa odbiła się bardzo mocno na twórczości poetów tego pokolenia. Kolumbowie nazywani są również poetami apokalipsy spełnionej.

Krzysztof Kamil Baczyński, najwybitniejszy poeta pokolenia wojennego, urodził się 1921 w roku. We wrześniu 1939 roku, w chwili wybuchu wojny, był tuż po maturze. Wojna uniemożliwiła mu normalne życie, oficjalne studia. Baczyński studiuje na tajnych kompletach polonistykę, w tym samym czasie działa jednocześnie w harcerskich grupach szturmowych (stanowiły one zalążek batalionu Armii Krajowej „Zośka”) oraz kończy konspiracyjną szkołę podchorążych rezerwy. W 1942 roku Krzysztof Kamil Baczyński poślubił Barbarę Drapczyńską, bohaterkę wielu swoich wierszy miłosnych. Twórczość literacka poety (obejmująca około 500 utworów) przypada prawie wyłącznie na lata okupacji. W tym czasie ukazują się jednak tylko dwa zbiory poezji Krzysztofa Kamila Baczyńskiego: Wiersze wybrane (1942) oraz Arkusz poetycki (1944). Baczyński uczestniczył w powstaniu warszawskim, poległ w pierwszych dniach po jego wybuchu, 4 sierpnia 1944 roku w walce przy Placu Teatralnym. Barbara zginęła kilka tygodni później. Krzysztof Kamil Baczyński zaliczany jest do pokolenia twórców urodzonych na początku lat dwudziestych naszego wieku. To pokolenie szczególne, pierwsze pokolenie urodzone i wychowane w niepodległym kraju. Wybuch drugiej wojny światowej spowodował, że pokolenie to stało się pokoleniem tragicznym. We wrześniu 1939 roku okazało się, że wywalczona z takim trudem niepodległość znowu została Polakom odebrana. Wkraczający dopiero w dojrzałość maturzyści i studenci, w tym sam Krzysztof Kamil Baczyński, zostali zmuszeni do rezygnacji z młodzieńczych ambicji, do walki w obronie niepodległości ojczyzny. Od tytułu powieści Romana Bratnego (Kolumbowie. Rocznik 20) zostali określeni mianem Kolumbów. Druga wojna światowa odbiła się bardzo mocno na twórczości poetów tego pokolenia. Kolumbowie nazywani są również poetami apokalipsy spełnionej.